हेनले पासपोर्ट इंडेक्स क्या है? हेनले पासपोर्ट इंडेक्स 2026 में इंडिया की रैंक में सुधार, दुनियाँ का सबसे मजबूत पासपोर्ट किस देश का है?

पासपोर्ट इंडेक्स (Passport Index ) पूरी दुनियाँ मे सभी देशों के पासपोर्ट कितना मजबूत है उसका इंडेस्क Henley Passport Index एक रैंकिंग तैयार करता है। जो बताता है कि किसी देश का पासपोर्ट कितना ‘ताकतवर’ है उस देश के नागरिक बिना वीज़ा के कितने देशों या क्षेत्रों में यात्रा कर सकते हैं  यह पासपोर्ट की वैश्विक गतिशीलता और वीज़ा-मुक्त पहुँच के आधार पर देशों को रैंक करता है, जिससे अंतर्राष्ट्रीय यात्रा और संबंधों में अंतर्दृष्टि मिलती है जिसमें सभी देशों की रैंकिंग समय समय पर बदलती रहती है किसी देश के नागरिक को किसी भी देश में बिना वीजा या आराम से यात्रा करने का मतलब उस देश और उस देश के नागरिकों पर एक अच्छा भरोसा होना है।

लन्दन की परामर्श संस्था हेनली एवं  पार्टनर्स ने “हेनली पासपोर्ट सूचकांक (Henley Passport Index) जारी किया है। पासपोर्ट सूचकांक रिपोर्ट में कुछ देशों के रैंकिंग मे सुधार हुआ है जापान और सिंगापुर के पासपोर्ट दुनिया में सबसे प्रभावशाली बताए गये  हैं। वहीं भारत जैसे देश की रैंकिंग गिरी है कुल 199 देशों में से भारत को इस सूचकांक में 85वां स्थान दिया गया है। हेनली पासपोर्ट सूचकांक रिपोर्ट 2006 में शुरू हुआहुई थी और हर 3 महीने में जारी होने वाला यह सूचकांक दुनिया भर में सबसे विश्वसनीय माना जाता है। इस सूचकांक में पासपोर्ट की रैंकिंग पहले से बने नियमों के आधार पर तय की जाती है।https://www.henleyglobal.com/passport-index/ranking

पासपोर्ट इंडेक्स क्या है?

  • Henley Passport Index यह एक वार्षिक रिपोर्ट है जो दुनिया के पासपोर्टों को उनकी शक्ति के अनुसार रैंकिंग देती है।
  • ‘शक्ति’ का मतलब है कि पासपोर्ट धारक कितने देशों में पहले से वीज़ा लिए बिना (वीज़ा-मुक्त या वीज़ा-ऑन-अराइवल) यात्रा सकते हैं.
  • यह अंतर्राष्ट्रीय वायु परिवहन संघ (IATA) के डेटा पर आधारित होता है और हेनले एंड पार्टनर्स द्वारा जारी किया जाता है.
  • यह वैश्विक गतिशीलता और पासपोर्ट की शक्ति के बारे में जानकारी देता है.
  • आर्टन कैपिटल (Arton Capital) पासपोर्ट इंडेक्स यह रैंकिंग रीयल-टाइम में अपडेट होती है और इसमें ‘मोबिलिटी स्कोर’ को आधार बनाया जाता है।

यह कैसे काम करता है?

  • प्रत्येक देश के पासपोर्ट को 227 संभावित यात्रा स्थलों के आधार पर आंका जाता है।
  • जिस देश में आप वीज़ा-मुक्त जा सकते हैं, उसकी संख्या ही आपका स्कोर होती है।
  • उदाहरण के लिए, अमेरिका के नागरिक कई देशों में वीज़ा-मुक्त या वीजा ऑन अराइवल जा सकते हैं, इसलिए उनका पासपोर्ट मजबूत माना जाता है।

मुख्य बातें

  • उच्च रैंकिंग: जापान, जर्मनी, स्पेन जैसे देशों के पासपोर्ट शीर्ष पर होते हैं, क्योंकि उनके नागरिक सबसे अधिक देशों में आसानी से यात्रा कर सकते हैं
  • किसी भी देश का पासपोर्ट मजबूत है यह वहाँ के नागरिकों और वहाँ के हालात पर भी निर्भर है जैसे भारतीय जिस देश में जाते है कुछ कुछ ऐसा करते है की उस देश की सरकार को मजबूर हो कर वीजा फ्री, वीजा ऑन अराइवल जैसे नियमों को शक्त करना पड़ता है जिसका मुख्य कारण अशिक्षा, बेरोजगारी आदि है।
  • कम रैंकिंग वालें देश जिसमे अफगानिस्तान और इराक सीरिया जैसे देशों के पासपोर्ट सबसे कमजोर माने जाते हैं क्यों की ये देश आतंक प्रभावित देश है न कोई वहाँ जाना चाहता है न ही वहाँ के नागरिकों को अपने देश आने देना चाहता है।
  • भारत की स्थिति: भारत की रैंकिंग में उतार-चढ़ाव आता रहता है यह समय के साथ सुधरती भी है और कभी-कभी गिरती भी है इस वर्ष भारतीय नागरिकों के लिए ईरान और कई देशों ने वीजा फ्री बंद कर दिया है।
  • पासपोर्ट इंडेक्स आपको बताता है कि आपका पासपोर्ट आपको कितनी अंतरराष्ट्रीय स्वतंत्रता और सुविधा देता है। कितने देश आपके पासपोर्ट पर भरोसा करते है। कोई भी देश ऐसे किसी भी देश के नागरिक को अपने देश में प्रवेश नहीं करने देते जो समस्या पैदा करते है जैसे भारत पाकिस्तान के नागरिकों के जल्दी आने नहीं देती आने पर शक्त नियमों का पालन करना पड़ता है।

पासपोर्ट इंडेक्स (Passport Index) में भारत की रैंकिंग  

  • एक वैश्विक रैंकिंग है जो दुनिया के विभिन्न देशों के पासपोर्ट की “शक्ति” या ताकत को मापती है। इसका मुख्य आधार यह होता है कि उस देश का पासपोर्ट धारक बिना पहले से वीजा लिए (Visa-free) कितने देशों की यात्रा कर सकता है।भारत की रैंकिंग2026 (Henley Passport Index)
  • भारत की रैंकिंग: 2026 के सुरुवात में भारत 80वें स्थान पर आ गया था। पिछले साल (2025) भारत 85वें स्थान पर था, 2026 में पुनः रैंकिंग मे 5 अंकों का सुधार हुआ है और अब भारत 75वें स्थान पर है ।
  • भारत की रैंकिंग में पिछले साल (2025) के मुकाबले 10 पायदान का बड़ा सुधार हुआ है, जब यह 85वें स्थान पर था।
  • यह इंडेक्स 2006 में डॉ. क्रिश्चियन  केलिन (हेनले एवं  पार्टनर्स के अध्यक्ष) द्वारा शुरू  किया गया था ।
  • जापान ने लगातार 5वें वर्षशीर्ष स्थान प्राप्त किया है, इसके नागरिक 193  देशों में वीजा मुक्त यात्रा  कर सकते हैं।
  • द.कोरिया और सिंगापुर सूचकांक में संयुक्तरूप से दूसरे स्थान  पर हैं। इन देशों के पासपोर्ट धारक 192  देशों में वीजा मुक्त यात्रा  कर सकते हैं।
  • जर्मनी और स्पेन को  संयुक्त रूप से तीसरा  स्थान मिला  है जबकि फिनलैंड, इटली, लक्जमबर्ग चौथे स्थान पर हैं ।
  • भारतीय पासपोर्ट धारक अब 56 देशों में बिना पूर्व वीजा के यात्रा कर सकते हैं।  रैंकिंग में सुधार हुआ है लेकिन वीजा-मुक्त देशों की संख्या पिछले साल (57 देश) के मुकाबले एक कम हुई है क्योंकि ईरान और बोलिविया ने भारत के साथ अपनी वीजा नीतियों में बदलाव किया है।

महत्वपूर्ण बदलाव

  • सबसे कमजोर पासपोर्ट का अफगानिस्तान है इसका मुख्य कारण वर्तमान में अफगानिस्तान के हालात है वहाँ के नागरिक अन्य देशों में शरण लेने को मजबूर है।
  • सूडान , बांग्लादेश ,नेपाल ,उ.कोरिया , सोमालिया और पाकिस्तान का भी प्रदर्शन इस सूचकांक में अत्यंत ख़राब है।
  • स्कोरिंग: यदि किसी देश के लिए वीजा की आवश्यकता नहीं है, तो उस पासपोर्ट को 1 अंक मिलता है। यदि वीजा, ई-वीजा या पहले से अनुमति जरूरी है, तो 0 अंक दिया जाता है।
  • शक्ति का प्रतीक: एक शक्तिशाली पासपोर्ट न केवल पर्यटन में आसानी देता है, बल्कि यह उस देश की आर्थिक स्थिति, राजनयिक संबंधों और अंतरराष्ट्रीय स्तर पर विश्वास का प्रतीक होता है। 

अधिक जानकारी के लिए आप आधिकारिक Henley & Partners की वेबसाइट पर पूरी सूची देख सकते हैं।

रैंकदेशवीजा-मुक्त पहुंच (देशों की संख्या)
1सिंगापुर (Singapore)194
2फ्रांस, जर्मनी, इटली, जापान, स्पेन192
3ऑस्ट्रिया, फिनलैंड, आयरलैंड, लक्जमबर्ग, नीदरलैंड, दक्षिण कोरिया, स्वीडन191
4बेल्जियम, डेनमार्क, यूनाइटेड किंगडम (UK)190
5नॉर्वे, पुर्तगाल, स्विट्जरलैंड189
6ऑस्ट्रेलिया, ग्रीस, माल्टा, न्यूजीलैंड188
7कनाडा, चेक गणराज्य, हंगरी, पोलैंड187
8संयुक्त राज्य अमेरिका (USA)186
9एस्टोनिया, लिथुआनिया, संयुक्त अरब अमीरात (UAE)185
10आइसलैंड, लातविया, स्लोवाकिया, स्लोवेनिया184

2026 में भारतीय पासपोर्ट ने जबरदस्त सुधार करते हुए 75वीं रैंक हासिल की है।पाकिस्तान 97वां स्थान पर है पाकिस्तान का पासपोर्ट दुनिया के सबसे कमजोर पासपोर्ट्स में से एक बना हुआ है और यह 97वें स्थान पर है। हालांकि पिछले महीने (जनवरी 2026) के 98वें स्थान के मुकाबले इसमें 1 पायदान का मामूली सुधार हुआ है, लेकिन इसके पास केवल 32 देशों के लिए वीजा-मुक्त। अफ़ग़ानिस्तान पिछले कई सालों से लगातार दुनिया के सबसे सबसे निचले (Bottom) स्थान पर बना हुआ है।

40 thoughts on “हेनले पासपोर्ट इंडेक्स क्या है? हेनले पासपोर्ट इंडेक्स 2026 में इंडिया की रैंक में सुधार, दुनियाँ का सबसे मजबूत पासपोर्ट किस देश का है?

  1. Whats Happening i’m new to this, I stumbled upon this I’ve discovered It absolutely helpful and it has aided me out loads. I hope to give a contribution & assist different users like its helped me. Great job.

  2. I think this is one of the most significant info for me. And i’m glad reading your article. But should remark on some general things, The website style is wonderful, the articles is really great : D. Good job, cheers

  3. **backbiome**

    Backbiome is a naturally crafted, research-backed daily supplement formulated to gently relieve back tension and soothe sciatic discomfort.

  4. **prodentim**

    ProDentim is a distinctive oral-care formula that pairs targeted probiotics with plant-based ingredients to encourage strong teeth, comfortable gums, and reliably fresh breath.

  5. **neurosharp**

    Neuro Sharp is a modern brain-support supplement created to help you think clearly, stay focused, and feel mentally confident throughout the day.

  6. **nervecalm**

    NerveCalm is a high-quality nutritional supplement crafted to promote nerve wellness, ease chronic discomfort, and boost everyday vitality.

  7. Thank you for the good writeup. It actually used to be a leisure account it. Look complicated to more delivered agreeable from you! By the way, how could we keep in touch?

  8. Stackshine https://en.stackshine.io simplifies SaaS spend management with full software visibility, renewal tracking, and employee offboarding automation. Reduce costs, eliminate unused tools, and gain control over subscriptions with a smarter, centralized platform.

  9. Volvo в Україні https://spectehnika-volvo.mystrikingly.com/ екскаватори, фронтальні навантажувачі та дорожні машини. Надійність, ефективність і сучасні рішення для будівництва. Продаж, підбір і обслуговування техніки для бізнесу.

  10. Нужны заклепки? заклепка вытяжная алюм сталь прочный крепеж для соединения деталей. Алюминиевые, стальные и нержавеющие варианты. Надежность, долговечность и удобство монтажа для различных задач и конструкций.

  11. 888slot app cung cấp số hotline hỗ trợ khách hàng 24/7: (+44) 2036085161 hoặc (+44) 7436852791. Tuy nhiên, do chênh lệch múi giờ, bạn nên liên hệ qua các phương thức khác như trò chuyện trực tiếp, email hoặc Zalo để được hỗ trợ nhanh chóng hơn. TONY04-03O

  12. Лучшее путешествие https://dzhip-tury-krym.ru горы, каньоны и побережье. Увлекательные маршруты, опытные гиды и яркие впечатления от путешествий по Крыму.

  13. Do you trade cryptocurrencies? learn about bitkelttrade automate your transactions and earn passive income. Smart algorithms analyze the market and help you make decisions. Increase your income and reduce risks with modern technology.

  14. Нужна премиум мебель? мебель из массива дерева изготовление на заказ. Натуральные материалы, эксклюзивный дизайн и долговечность. Решения для дома и бизнеса с высоким уровнем качества.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *